Highlight Activities 2026: Effects of different X-ray irradiation dosages on Wolbachia trans-infected and uninfected Aedes aegypti mosquitoes

RESEARCH HIGHLIGHT | งานวิจัยเด่น

ผลของปริมาณรังสีเอกซ์ที่แตกต่างกันต่อยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) ที่ถ่ายเชื้อ Wolbachia และยุงที่ไม่ติดเชื้อ Wolbachia

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

🔬 Research Highlight

โรคที่มียุงเป็นพาหะโดยเฉพาะไข้เลือดออก ชิคุนกุนยา ซิกา และไข้เหลือง ยังคงเป็นปัญหาด้านสาธารณสุข  การควบคุมยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) ซึ่งเป็นพาหะสามารถช่วยลดการแพร่ระบาดของโรคเหล่านี้ได้  การปล่อยยุงที่เป็นหมันโดยใช้เทคนิค Sterile Insect Technique (SIT) หรือใช้ SIT ร่วมกับเทคนิค Incompatible Insect Technique (IIT) ได้รับความนิยมมากขึ้นในการควบคุมยุงพาหะ  ในการศึกษานี้เราตรวจสอบผลของการฉายรังสีเอกซ์ในปริมาณต่าง ๆ ต่อการเป็นตัวเต็มวัย การรอดชีวิต การเป็นหมัน และความสามารถในการแข่งขันเพื่อผสมพันธุ์ของยุงลายบ้านทั้งชนิดปกติและชนิดที่ติดเชื้อแบคทีเรีย Wolbachia  นอกจากนี้เรายังประเมินภาวะเข้ากันไม่ได้ในไซโทพลาซึม (cytoplasmic incompatibility; CI) และความหนาแน่นของ Wolbachia ในยุงลายบ้านที่ติดเชื้อ Wolbachiaและผ่านการฉายรังสี  ผลการศึกษาพบว่ารังสีเอกซ์ในช่วง 30–70 เกรย์ (Gy) ไม่ส่งผลที่สังเกตได้ต่อการเป็นตัวเต็มวัยของยุงลายบ้านปกติ แต่ทำให้การเป็นตัวเต็มวัยของยุงที่ติดเชื้อ Wolbachia ลดลงเล็กน้อย  เมื่อเพิ่มปริมาณรังสี การรอดชีวิตของยุงปกติลดลงในขณะที่ยุงที่ติดเชื้อ Wolbachia มีอัตราการรอดชีวิตเพิ่มขึ้นเล็กน้อยเมื่อได้รับรังสี 30 Gy  ในการทดสอบ CI พบว่าถึงแม้เพศเมียจะยังคงวางไข่ แต่คู่ผสมแบบ CI ไม่สามารถให้ลูกที่พัฒนาเป็นตัวอ่อนได้  ยุงลายบ้านที่ติดเชื้อWolbachia และผ่านการฉายรังสีทุกกลุ่มมีความหนาแน่นของ Wolbachia ลดลงเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุมที่ไม่ได้ฉายรังสี  ทั้งนี้เพศเมียที่ผ่านการฉายรังสีสามารถคงความหนาแน่นของ Wolbachiaไว้ได้สูงกว่าเพศผู้ที่ผ่านการฉายรังสี  ในด้านความสามารถในการแข่งขันเพื่อผสมพันธุ์ การฉายรังสีในปริมาณสูงทำให้เพศผู้ชนิดปกติและยุงลายบ้านที่ติดเชื้อสายพันธุ์ wAlbB มีความสามารถในการแข่งขันลดลง  โดยสรุปงานวิจัยนี้แนะนำให้ใช้รังสีเอกซ์ปริมาณ 30 Gy เพื่อทำให้ยุงลายบ้านทั้งชนิดปกติและชนิดที่ติดเชื้อ Wolbachia เป็นหมันก่อนนำไปใช้ในโครงการ SIT หรือโครงการที่ผสาน SIT/IIT เพื่อควบคุมประชากรยุงลายบ้าน

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

🌍 Sustainable Development Goals (SDGs) เป้าหมายที่

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

📚 Reference

Yongyai J, Thayanukul P, Kittayapong P (2026) Effects of different X-ray irradiation dosages on Wolbachia trans-infected and uninfected Aedes aegypti mosquitoes. PLoS Negl Trop Dis 20(8): e0014563. https://doi.org/10.1371/journal.pntd.0014563