Highlight Activities 2025: Human-mediated dispersal of Geniotrigona thoracica (Apidae: Meliponini) colonies promotes high genetic diversity and reduces population structuring in managed populations
🐝 การเคลื่อนย้ายรังชันโรงชนิด Geniotrigona thoracica (Apidae: Meliponini) โดยมนุษย์ เสริมความหลากหลายทางพันธุกรรมให้สูงขึ้น และลดการแบ่งแยกโครงสร้างประชากรในกลุ่มประชากรเพาะเลี้ยง
Researchers studied the genetics of a popular stingless bee (Geniotrigona thoracica) kept by farmers in southern Thailand for its honey and other products.
Because farmers frequently trade and move these bee colonies around, scientists wanted to know how this affects the bees’ genetics.
By examining their DNA, the study found that the bees have high genetic diversity and are highly mixed, mostly due to this constant human movement.
However, looking closely at the maternal DNA (passed down from the queens), there are still distinct local groups.
While current farming practices keep the overall genetic diversity healthy, there is a major risk: constantly moving bees between different areas could erase the special traits that help them survive in their local environments.
The study recommends screening the bees’ genetics before moving them to protect these local adaptations, and also highlights a specific concern about inbreeding in Yala province, likely caused by habitat loss.
นักวิจัยได้ทำการศึกษาพันธุกรรมของชันโรง (Geniotrigona thoracica) ซึ่งเป็นแมลงผสมเกสรที่เกษตรกรในภาคใต้ของประเทศไทยนิยมเลี้ยงเพื่อเก็บน้ำหวานและผลิตภัณฑ์อื่นๆ
เนื่องจากเกษตรกรมีการซื้อขายและเคลื่อนย้ายรังชันโรงอยู่บ่อยครั้ง นักวิทยาศาสตร์จึงต้องการทราบว่าพฤติกรรมดังกล่าวส่งผลต่อพันธุกรรมของพวกมันอย่างไร
จากการตรวจดีเอ็นเอ (DNA) พบว่าชันโรงในฟาร์มมีความหลากหลายทางพันธุกรรมสูงและมีการผสมข้ามสายพันธุ์กันมาก ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผลมาจากการเคลื่อนย้ายโดยมนุษย์
แต่เมื่อวิเคราะห์ดีเอ็นเอที่ถ่ายทอดจากแม่ (นางพญา) พบว่ายังคงมีกลุ่มพันธุกรรมที่แตกต่างกันในแต่ละพื้นที่
แม้ว่ารูปแบบการเลี้ยงในปัจจุบันจะช่วยรักษาระดับความหลากหลายทางพันธุกรรมโดยรวมได้ดี แต่การย้ายรังข้ามพื้นที่ไปมาบ่อยๆ อาจทำให้ความสามารถในการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมเฉพาะถิ่นของพวกมันสูญหายไป
งานวิจัยนี้จึงแนะนำให้มีการตรวจสอบทางพันธุกรรมก่อนทำการย้ายรังชันโรงเสมอ เพื่อป้องกันผลกระทบดังกล่าว นอกจากนี้ยังพบปัญหาการผสมพันธุ์ในหมู่เครือญาติ (เลือดชิด) ในพื้นที่จังหวัดยะลา ซึ่งคาดว่าเป็นผลมาจากการสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ
🌏 งานวิจัยครั้งนี้สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs)
เป้าหมายที่ 15. ยุติความหิวโหย บรรลุความมั่นคงทางอาหารและยกระดับโภชนาการ และส่งเสริมเกษตรกรรมที่ยั่งยืน
และมุ่งในประเด็นเป้าหมายย่อย 2.5 คงความหลากหลายทางพันธุกรรมของเมล็ดพันธุ์พืชที่ใช้เพาะปลูก สัตว์ในไร่นาและที่เลี้ยงตามบ้านเรือน และชนิดพันธุ์ตามธรรมชาติที่เกี่ยวข้องกับพืชและสัตว์เหล่านั้น รวมถึงให้มีธนาคารเมล็ดพันธุ์และพืชที่มีการจัดการที่ดีและมีความหลากหลาย ทั้งในระดับประเทศ ระดับภูมิภาค และระดับนานาชาติ และสร้างหลักประกันว่าจะมีการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์เกิดจากการใช้ทรัพยากรทางพันธุกรรมและองค์ความรู้ท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องอย่างเป็นธรรมและเท่าเทียม ตามที่ตกลงกันระหว่างประเทศ ภายในปี 2573
📚 Publication
Duangphakdee, O., Jeratthitikul, E., Poolprasert, P., Pongkitsittiporn, R., Inson, C., Rattanawannee, A. 2025. Human-mediated dispersal of Geniotrigona thoracica (Apidae: Meliponini) colonies promotes high genetic diversity and reduces population structuring in managed populations. PeerJ. 13: e20460. Doi: 10.7717/peerj.20460.