Highlight Activities 2026: Morphological and Molecular Insights into Brevitrygon Diversity (Family Dasyatidae) in Thai Waters

ปลากระเบนในสกุล Brevitrygon ที่พบในประเทศไทยมักถูกจับได้เป็นสัตว์พลอยได้จากการประมง และบางส่วนนำไปบริโภคในท้องถิ่น อย่างไรก็ตาม ข้อมูลเกี่ยวกับความหลากหลายทางชีวภาพของปลากลุ่มนี้ยังมีจำกัด งานวิจัยนี้จึงมุ่งศึกษาความหลากหลายของชนิดปลากระเบน Brevitrygon ที่เก็บตัวอย่างจากอ่าวไทยและทะเลอันดามัน จากตัวอย่างทั้งหมด 148 ตัว เมื่อตรวจสอบลักษณะภายนอก พบว่าสามารถจำแนกได้เป็น Brevitrygon heterura (Bleeker, 1852) หรือ Brevitrygon cf. imbricata โดยอาศัยลักษณะจำเพาะ อย่างไรก็ตาม เมื่อวิเคราะห์สัดส่วนรูปร่าง (morphometric analysis) พบว่าตัวอย่างทั้งหมดมีลักษณะใกล้เคียงกับ B. heterura มากกว่า และไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญระหว่างรูปแบบลักษณะ (morphotype) หรือเพศ

ผลการวิเคราะห์ทางพันธุกรรมจากยีน COI ในตัวอย่าง 39 ตัว สนับสนุนผลดังกล่าว โดยตัวอย่างทั้งหมดจัดอยู่ในกลุ่ม (clade) ของ B. heterura ด้วยค่าความเชื่อมั่นสูง และสามารถแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มย่อยตามพื้นที่ คือ อ่าวไทย และทะเลอันดามัน ค่าความแตกต่างทางพันธุกรรมภายในชนิด (เฉลี่ย 1.08%) อยู่ในช่วงที่คาดหมายสำหรับความแปรผันระดับประชากรของปลากระดูกอ่อน ขณะที่ความแตกต่างระหว่างชนิดกับ Brevitrygon ชนิดอื่น ๆ มีค่ามากกว่า 9% ผลการศึกษานี้ชี้ว่า B. heterura ในประเทศไทยน่าจะเป็นชนิดเดียวกัน แม้ว่าข้อมูลทั้งด้านรูปร่างและพันธุกรรมจะบ่งชี้ถึงความแตกต่างระหว่างพื้นที่ แต่ความแปรผันที่พบยังอยู่ในช่วงปกติของชนิดเดียว จึงไม่พบหลักฐานของชนิดแฝง (cryptic species)

งานวิจัยนี้แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการใช้ข้อมูลทั้งด้านลักษณะภายนอกและพันธุกรรมร่วมกัน เพื่อช่วยให้เข้าใจโครงสร้างประชากรและการจำแนกชนิดของปลากระเบนได้ดียิ่งขึ้น

อ้างอิง: Wongmanee, P., Khudamrongsawat, J., Krajangdara, T., Senana, W., Panithanarak, T., Karuwancharoen, R., Klangnurak, W. 2026. Morphological and Molecular Insights into Brevitrygon Diversity (Family Dasyatidae) in Thai Waters. Acta Ichthyologica et Piscatoria 56: 117-126.

DOI: 10.3897/aiep.56.177135.